ΑΣΗ ΓΩΝΙΑ ΧΑΝΙΩΝ

Η Ασή Γωνιά είναι ένα ορεινό χωριό στο Νομό Χανίων 600 περίπου κατοίκων που η κύρια απασχόληση τους είναι η κτηνοτροφία. Το χωριό βρίσκεται στην ανατολική πλευρά του όρους Αγκάθες στα όρια των Νομών Ρεθύμνου και Χανίων. Λόγω της γεωγραφικής του, φυσικής οχυρωματικής θέσης του σε υψόμετρο περίπου 600 μ. συνδέθηκε έντονα με την ιστορία των αγώνων του κρητικού λαού από την εποχή της ενετοκρατίας, όπου και αποτελούσε κέντρο επαναστάσεων.

 Οι κάτοικοι του συμμετείχαν σε όλους τους αγώνες κρατώντας το όπλο κυριολεκτικά στο χέρι από όπου προέρχεται και το όνομα Ασή που είναι αραβοτουρκικής προέλευσης (τούρκικα «Asi» σημαίνει «αποστάτης», «ανυπότακτος» και κατ΄ επέκταση «λεβέντης», «παλικαράς», δηλαδή «Γωνιά των παλικαράδων».

Ιστορικά η Ασή – Γωνιά αναφέρεται ως οικισμός ελεγχόμενος από την ρωμαϊκή πόλη Λάππα, τη σημερινή Αργυρούπολη. Επίσημες αναφορές του χωριού Ασή Γωνιά υπάρχουν από την Ενετική Περίοδο, ενώ ο οικισμός βρισκόταν ανατολικότερα από το σημερινό. Κατά την τουρκοκρατία το χωριό δεν πατήθηκε από τους τούρκους λόγω του δύσβατου της περιοχής.

 Η Ασή – Γωνιά έχει συνδεθεί με την ευλογία των κοπαδιών την ημέρα του Αγίου Γεωργίου, ένα μοναδικό έθιμο στην Κρήτη. Οι βοσκοί της περιοχής θεωρούν προστάτη τους τον Αη Γιώργη και στις 23 Απριλίου συρρέουν με τα κοπάδια τους στην εκκλησία του Αη Γιώργη του Γαλατά. Τα ζώα στολισμένα με τα πιο μελωδικά «λέρια» (κουδούνια), μαντρώνονται στην «κούρτα» έξω από την εκκλησία και αρμέγονται ένα – ένα. Στη συνέχεια το κοπάδι ευλογείται από τον ιερέα και το γάλα μοιράζεται στους κατοίκους και τους επισκέπτες.

Από την Ασή Γωνιά καταγόταν οι Παύλος Γύπαρης, Γεώργιος Ψυχουντάκης και Στυλιανός Κοκκινάκης.   

ΛΙΘΙΝΕΣ ΣΗΤΕΙΑΣ

Οι Λιθίνες είναι ένα μεγάλο χωριό της Επαρχίας Σητείας κτισμένο στην κορυφή ενός λόφου που περιβάλλεται από ελαιώνες απλωμένους στα γύρω υψώματα. Βρίσκεται 26 Km νοτιοδυτικά της Σητείας, και εικάζεται ότι πήρε το όνομα του από το βυζαντινό ευγενή Λουκά Λιτίνο, ο οποίος είχε το φέουδο του εδώ.

 Στο κέντρο του χωριού υπήρχε τριώροφος βενετσιάνικος πύργος, ο οποίος καταστράφηκε ολοσχερώς από πυρκαγιά το1828. Το χωριό διαθέτει πολλές παλιές τοιχογραφημένες εκκλησίες, όπως των Ταξιαρχών, του Αγίου Ιωάννου, του Αγίου Γεωργίου, και των Αγίων Αποστόλων.

 Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η Παναγία των Λιθινών, του 15^ου αιώνα που γιορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου. Στο ναό φυλάσσεται η θαυματουργός εικόνα της Παναγίας της Οδηγήτριας, η οποία χρονολογείται στο δεύτερο μισό του 14^ου αιώνα.

Στο χαμηλότερο σημείο της κοιλάδας των Λιθινών βρίσκεται ο παλιός οικισμός Αδρόμυλοι μέσα σε πανύψηλα πλατάνια. Στον οικισμό αυτό βρέθηκαν θολωτοί και κτιστοί πρωτογεωμετρικοί τάφοι.

 Στις Λιθίνες, μπορεί κάποιος να επισκεφθεί το σπίτι που έζησε ο όσιος Ιωσήφ ο Γεροντογιάννης ο θαυματουργός, και αναστηλωτής της Μονής Καψά με το περίφημο ξυλόγλυπτο τέμπλο.

  Το εσωτερικό του σπιτιού του
 Ιωσήφ του Γεροντογιάννη

Να σημειωθεί ότι η μονή Καψά υπήρξε κέντρο αντίστασης κατά του Γερμανικού στρατού κατοχής την περίοδο 1941 – 1944.     

Ο ΟΙΚΙΣΜΟΣ «ΤΟ ΚΟΥΝΑΛΙ» ΣΤΟ ΜΕΡΑΜΠΕΛΟ

Το Κουνάλι είναι ένας μικρός οικισμός που βρίσκεται στη βορειοδυτική πλευρά του Μεραμπέλου και είναι κτισμένο σε ύψος 300 μέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας.

Ο κεντρικός δρόμος του οικισμού

Παλαιότερα μαζί με τα χωριά Τσαμπί, Άγιο Αντώνιο, Ανώγεια, Αμυγδαλόλακο αποτελούσαν κοινότητα με έδρα τον Άγιο Αντώνιο. Το κουνάλι απογράφεται ονομαστικά για πρώτη φορά το 1832. Η ονομασία του εικάζεται ότι προήλθε από τα πολλά δέντρα συκιάς που υπάρχουν στο χωριό και που στην Ανατολική Κρήτη «κουνάλι» λένε το υπερώριμο σύκο ή από το οικογενειακό όνομα του οικιστή Κουνάλη (ή Κουναλάκη).

Στην Κοινότητα του Αγίου Αντωνίου στεγαζόταν δύο Δημοτικά Σχολεία, ένα με έδρα το παραπάνω χωριό και ένα με έδρα το Κουνάλι. Το Δημ. Σχολείο του Κουναλίου φιλοξενούσε παλιά μαθητές από τους γύρω οικισμούς, Τσαμπί, Φραθιά, Παπάδο, Σούρβα, Αγόρους, Αντρουλιάνο που με το πέρασμα του χρόνου ερημώθηκαν.

Σήμερα το Δημ. Σχολείο φιλοξενεί
               τον Πολιτιστικό Σύλλογο 

 Σήμερα το σχολείο του οικισμού δεν λειτουργεί καθώς έκλεισε το1986, από το 1995 φιλοξενεί τον Πολιτιστικό Σύλλογο και τις εκδηλώσεις του με κυριότερη το πανηγύρι του Αγίου Ιωάννου του Ρηγολόγου στις 28 Αυγούστου.

Σήμερα το Κουνάλι έχει 25 μόνιμους κατοίκους που με τη βοήθεια της νεολαίας που κατοικεί σε άλλες περιοχές, αλλά και του Πολιτιστικού Συλλόγου είναι πάντα «ζωντανό».

Η εκκλησία του χωριού

 Ευχαριστούμε τον κ. Νίκο Λυράκη από τον Πολιτιστικό Σύλλογο για τις πληροφορίες που μας έδωσε.